DOLINA PIĘCIU STAWÓW POLSKICH

DOLINA PIĘCIU STAWÓW POLSKICH

Górna część Doliny Roztoki ponad progiem, z którego spada Siklawa, rozszerza się w rozległą i obszerną wyżynę, zwaną Dol. Pięciu Stawów Polskich. Zamykają ją od Pn. Kozi Wierch i grań biegnąca ku Świnicy. Odnoga tej grani od Małego Koziego Wierchu zwana Kołem lub Kołową Turnią (2104) odcina w górnych piętrach 2 dolinki boczne: Pustą Dolinkę pod Kozim Wierchem i Zamarłą T. oraz Dolinkę »Pod Kołem» — u stóp Zawratu i Świnicy. Od Z. i PdZ, zamyka Dolinę Pięciu Stawów — Gładki Wierch (2065) oraz grzbiet Kotelnicy i Liptowskich Murów = od PdW. grzbiet Miedzianego (2234). Na wznoszących się łagodnymi »bulami« piętrach tej wyżyny leży Pięć Stawów Polskich. Najniżej położony Wielki Staw Polski (1665) jest największym ze wszystkich jezior tatrzańskich (pow. 34,14 ha, najw. głębia 79*/ m, — kształt owalny, najw. długość 920 m, najw. szerokgść 450 m). Na PnW. od niego leży Przedni Staw (1668, pow. 7,7 ha, najw. głęb. 30 m), a wody jego, od- pływające do Wielkiego Stawu, rozlewają się po drodze, tworząc niewielki zbiornik wady zw. Małym Stawem (pow. o,22 ha, głę- bokość ok. 2 m). Ku PdZ, od Wielkiego Stawu leży w głębi do- liny u stóp Kotelnicy — Czarny Staw (1722, pow. 13,05 ha, najw. głębia 37 m; kształt elipsy). Wreszcie w Dolince »Pod Kołem« u stóp Zawratu, wśród rumowisk olbrzymich głazów (»maliniaków«), leży Zadni Staw (1890, pow. 6,71 ha, najw. głębia 29 m), — Najniżej leży zatem Wielki Staw; do niego spływają wody z innych, odpływ zaś z jego Pn. brzegu tworzy wodospad Siklawę i potok Roztokę.

Dolina Pięciu Stawów Polskich, pusta i kamienista — nie odznacza się śmiałością konturów - otaczających ją szczytów jest jednak w swoim rodzaju piękną. Krzyżuje się tu mnóstwo szlaków i dróg turystycznych wymienionych niżej. W bliskości Małego Stawku na stoku morenowego wału w pięknym miejscu stało Schronisko Oddz. Zakopiańskiego Pol. Tow. Tatrzańskiego. Był to obszerny murowany z kamienia, częściowo drewniany budynek. Z wiosną 1945 r. już po skończeniu działań wojennych, spaliło się to tak potrzebne, z wielkim nakładem trudów i kosztów zbudowane schronisko.

W r. 1947 zbudował Oddział Zakopiański P. DT. T. obok ruin dawnego schroniska, które mają być częściowo wykorzystane w przyszłości do odbudowy — tymczasowe Schronisko, skromny drewniany domek, z gospodą turystyczną i możliwością noclegu dla ok. 30 osób, które jest czynne przez cały rok, dając punkt oparcia dla turystów.

W pobliżu Z. brzegu Wielkiego Stawu znajduje się wśród głazów pierwotna koleba pasterska a blisko ścieżki z Zawratu nowszy szałas. |

Z Doliny Pięciu St. Polskich wiodą następujące ważniejsze drogi turystyczne: Na Zawrat d. 174 — Przez Świstówkę i Opalone do Morskiego Oka d, 206 — na Krzyżne d. 190 — na Kozi Wierch d. 180 — na Kozią Przełęcz d. 174 -- na Gładką Przełęcz i Zawory d. 194 — na Czarną Ławkę d. 200 — na Szpiglasową Przełęcz i Miedziane d. 202.

GŁADKA PRZEŁĘCZ (1994 m)

leży między Walentkową (2157) od PnZ. a Gładkim Wierchem (2065) od Pd. Jest to szerokie siodło w trawiastym grzbiecie; widok na Dolinę Pięciu St. Polskich i okoliczne szczyty oraz ku Pd. — bardzo piękny i pouczający. Widok ten jest jeszcze rozleglejsze pobliskiego Gładkiego Wierchu. Przez Gładką Przeł. prowadzi ważny szlak turystyczny na Zawory (patrz niżej).

Drogi: A) Od Schroniska w Dol. Pięciu St. Polskich za zn. nieb. ścieżką na Zawrat (d. 174) mijamy opisaną tamże kolibę pasterską, przekraczamy 3 strumyki płynące spod Pustej Dolinki — po czym skręcamy ze ścieżki w lewo ku Z. (za zn. czerw.) niezbyt wyraźną percią wśród głazów obchodząc Pd. stoki skalnego progu. Wychodzimy na wyższy taras doliny, przekraczając nieco ku dołowi płytką kotlinkę zasłaną głazami. [Tu dołącza się żółto znaczony szlak, wiodący na Szpiglasową Przełęcz, d. 203]. ; ;

Skręcamy zrazu ku PnZ. wzdłuż stoku Gładkiego Wierchu, a podchodząc pod Gładką Przełęcz, zwracamy się ku Z.. w lewo, wychodząc trawiastym stokiem, pod koniec stromą ścieżką w zakosy, na Gładką Przełęcz na granicy polsko-czecho- słowackiej — 112 godz. — zupełnie łatwo.

[Chcąc rozejrzeć się szerzej, wyjść stąd można zupełnie łatwo na widokowo ciekawsze i piękniejsze szczyty sąsiednie: grzbietem PnZ. na Walentkową (2157) 45 min. — lub na Gładki Wierch (2065) d. 199/1].

B)          Od Zawratu (d. 173, 174) za zn. nieb. ścieżką ku Pięciu Stawom, aż poniżej Zadniego St. — po czym ku PdZ. bez perci i znaków, przedostajemy się lawirując wśród pól ogromnych głazów, którymi zasłana jest Dolinka pod Kołem — do podnóża Gładkiej Przeł, (30 min. od ścieżki). Stąd jak droga A. — razem ok. 11/4 godz., łatwo.

C)          Z Zaworów (d. 197) za zn, czerw. percią, wyrobioną w PnZ. zboczu Gładkiego Wierchu skosem ku górze, wychodzi- my na Gładką Przeł. zupełnie łatwo w 20 minut.

D)          Na Gładki Wierch wyjście — patrz d. 199/18,

 

ZAWORY (1879 m).

Szerokie siodło w grzbiecie, łączącym grań główną Tatr z rozłożystym gniazdem Kop Koprowych — leżące między Gładkim Wierchem (2065) od PnW. a Cichym Wierchem (1980) od PdZ. — W połączeniu z Liliowem lub Gładką: Przeł. stanowią Zawory powszechnie uczęszczane łatwe przejście o dużym turystycznym znaczeniu. Przełęcz ta leży poza granicą czeskosłowacką i opisuję ja tylko dla ciągłości drogi w tym rozdziale.

Drogi: A) Z Zakopanego przez Halę Gąsienicową (d. 152, 153) i na Liliowe drogą 166 — lub kolejką linową na Kasprowy Zakopane i stąd drogą 165 na przełęcz Liliowe. Z Liliowego za zn. ziel. ku PdW. [Uwaga: Tu ścieżka przechodzi na stronę czeskosłowacką poza granicę] — zniżając się, trawersujemy po PdZ. zbo- «czach Skrajnej Turni (2097) i Pośredniej T. (2128) wysoko nad Dol. Cichą. Schodząc stromiej nieco w dół osiągamy w punkcie 1803 m. dno Dolinki Walentkowej i przekraczamy mały strumy- czek. Obok ścieżki pod głazem mała koleba, niżej stawek wysychajacy w czasie suszy. (Od Łiliowego 30 min.)

[Bol. Walentkowa jest to boczna gałąź Dol. Cichej, u stóp Świnicy od PnW, i szczytu Walentkowej (2157) od PdWW.]

Po piargach i głazach wznosimy się za zn. ziel. skosem pod strome, usypiste i piarżyste zbocze zachodniego ramienia Walentkowej, a po przejściu źlebu, kierujemy się w prawo do turniezki na zboczu. Ponad nią wspina się ścieżka zakosami po b. stromych upłazach i skałkach ku Pn. — wychodzą w 35 min. na punkt 1975 m w ramieniu Walentkowej. Jest to nieco trudniejsze miejsce, jedyne na tej drodze. Gdy z wiosna leży tu śnieg, wskazana wielka ostrożność ! ;

Dalej trawersujemy prawie poziomo za zn. ziel. po Pd: zboczu Walentkowej i zniżamy się (koleba przy ścieżce), w lewo ku W. na dno szerokiej, trawiastej kotliny, stanowiącej górne piętro Dol. Cichej, zwane Dol. Wierchcichą, którą przechodzi- ku Pd. za zn. ziel. na Zawory (40 min. — razem z Liliowego ok. »$/4 godz.) — Droga łatwa.

idąc wprost na Gładką Przełęcz i do Pięciu Stawów Polskich — nie zniżamy się do Dol. Wierchcichej, lecz mniej- więcej poziomo trawersujemy ku przełęczy za śladami juhaskich perci po trawiastym zboczu, nie tracąc wzniesienia. Droga bliższa, a po porozumieniu z Klubem Slov. Tur. a Lyż. można by tędy zrobić ścieżkę, jako przedłużenie szlaku znaczonego żółt. patrz d. 203.]

Dalsza droga z Zaworów: wyjście na Gładką Przełęcz drogą 196 i zejście do Dol, Pięciu Stawów Polskich d. 194 — trwa ok. 11/4 godz. — Szlak ten jest przez polskich turystów często używany.

B)         Z Przeł. Gładkiej, — drogą 196 zejście na Zawory w dół 10 - 12 min.

©) Z Zakopanego lub od stacji kolejki linowej na Kasprowym. Przez Przeł. Goryczkową (d. 134) — Z Przeł. Goryczkowej »pod Zakosy« — po stromych trawiastych zboczach trzymając się grzbietów żeber bocznych i unikając gęstych płatów ko- sówki — schodzimy drogą 399 opuszczając ją w miejscu gdzie skręca doliną Cichą ku Z. — i bez drogi schodzimy wprost na dno dol. Cichej, spotykając tu na polanach perci wolarskie i znaki czerwone, którymi kierujemy się w górę doliny ku PdW. Mijamy szałas liptowski na Pol. Wierchcichej i za potokiem z bocznej Dol. Walentkowej wznosimy się dalej percią po trawiastych bulach i piętrach do Dol. Wierchcichej i na Zawory. (Z Przeł. Goryczkowej ok. 23/4 godz.). Droga daleka, nużąca.

D)         Zejście z Zaworów do Ciemnych Smreczyn patrz

d.          228 — dalej na Wrota Chałubińskiego e. 230, 227 i do Morskiego Oka d. 226, 223.

Droga z Zaworów przeo Ciemne Smreczyny i Wrota Chałubińskiego — do Morskiego Oka, jakkolwiek wiedzie częściowo po stronie czechosłowackiej, — podana jest wyjątkowo w tym rozdziale XIX, traktującym o polskiej stronie Tatr, gdyż stanowi część szlaku, uczęszczanego masowo przez turystów polskich.

Zwrócić jednak należy uwagę, że wymagane są dokumenty, upoważniające do przekroczenia granicy, zanim nie z0- stanie przeprowadzone reaktywowanie konwencji turystycznej polsko-czechosłowackiej.

Przez Zawory wiodą bardzo uczęszczane przejścia na południową, czechosłowacką stronę Tatr, a mianowicie 1) przez Dol. Gichą do leśn. Podbańskiej d. 398 ok. 5 godz. 2) przez Ciemne Smreczyny i Dol. Koprową, stąd a) do PodBańskiej: d. 228, 388 ok. 4 godz. b) do Trzech Studzień d. 228, 389 ok. 3%2 godz. i dalej do Szczyrbskiego Jeziora — 3) przez Ciemne Smreczyny i Dol, Hlińską d. 228, 390, 365. 364, Przeł. Koprową. do Dol. Mięguszowieckiej i Popradzkiego Stawu ok. 6'/2 godz. stąd dalej na połudn. stronę Tatr.